Balkon Tipine Göre Uygun Bitki Seçimi

Balkona çiçek almaya gittiniz, gördüğünüz en güzel saksıyı eve getirdiniz ve iki hafta sonra yapraklar sarardı. Tanıdık geldi mi? Sorun genellikle bitkinin kalitesinde değil, balkonunuzun karakteriyle bitkinin ihtiyacının uyuşmamasında. Aşağıda, yeni başlayan birinin kafasındaki sıralamayı takip ederek gidiyoruz: önce balkonunuzu tanıyacak, sonra seçenekleri karşılaştıracak, en sonda da somut bir liste ile başlayacaksınız.

Balkonumun tipini nasıl anlarım?

Cevap için pahalı bir alete ihtiyaç yok; bir gün ve biraz dikkat yeterli. Hafta sonu bir gün seçin ve sabah, öğle, ikindi saatlerinde balkonunuza çıkıp not alın:

Güneş kaç saat doğrudan giriyor? Yaprakların üstüne düşen gerçek güneş ışığını sayın, "aydınlık" olması yetmez.
Hangi saatlerde giriyor? Sabah güneşi yumuşaktır, öğleden sonra güneşi yakıcıdır. Aynı 4 saat, farklı sonuç verir.
Rüzgâr ne kadar? Bir kağıt mendili korkuluğa bantlayın. Gün boyu sürekli dalgalanıyorsa rüzgârlı bir balkonunuz var.
Kapalı mı, açık mı? Camlı balkonda yazın sıcaklık ciddi biçimde yükselir, hava akımı azalır.

Kaba bir sınıflandırma şöyle: günde 6 saatten fazla doğrudan güneş alan balkon güneşli, 3-6 saat alan yarı gölge, 3 saatin altında kalan gölgeli sayılır. Bunun üstüne rüzgâr faktörünü ayrı bir katman olarak ekliyoruz. Işık konusunu daha derinlemesine merak ediyorsanız bahçe bitkilerinin ışık ihtiyacını anlatan bölüm bu eşiklerin nedenini de açıklıyor.

Yön bilgisi tek başına yeterli değil mi?

Değil, ama iyi bir başlangıç noktası. Güney cepheler en çok ışığı alır, kuzey cepheler doğrudan güneş neredeyse hiç görmez; doğu sabah, batı ikindi güneşi alır. Ancak karşı bina, büyük bir ağaç ya da üst kattaki geniş bir balkon tavanı bu tabloyu tamamen değiştirebilir. Bu yüzden yönü bir tahmin olarak kullanın, kararı kendi gözlemenizle verin.

Hangi balkona hangi bitki?

Balkon tipi	Uygun türler	Dikkat edilecek nokta
Güneşli (6+ saat)	Domates, biber, patlıcan, kekik, biberiye, lavanta, fesleğen, sardunya, ateş çiçeği, kadife çiçeği, çilek	Toprak çabuk kurur; yazın günde bir, hatta sabah-akşam sulama gerekebilir. Koyu renkli saksı kökleri fazla ısıtır.
Yarı gölge (3-6 saat)	Marul, roka, ıspanak, maydanoz, nane, yeşil soğan, begonya, çuha, fuşya, ortanca	En affedici gruptur. Sabah güneşi alan yarı gölge balkonlar yeşillik için ideal.
Gölgeli (3 saatin altı)	Eğrelti, sarmaşık, zambak benzeri gölge severler, kuşkonmaz otu, barbunya çiçeği yerine yaprak bitkileri, nane, kuzukulağı	Çiçekli tür beklentisini düşürün, yaprak dokusuna oynayın. Aşırı sulama en sık hatadır; toprak yavaş kurur.
Rüzgârlı (yön ne olursa)	Biberiye, lavanta, kekim benzeri sert yapraklı akdeniz bitkileri, kaya bitkileri, bodur çalılar, sukulentler	Uzun saplı ve geniş yapraklı bitkiler kırılır, su kaybı artar. Ağır ve geniş tabanlı saksı kullanın.
Camlı / kapalı	Fesleğen, biber, sukulentler, limon gibi turunç fidanları, kışın taşınan saksılar	Yazın hava sıcaklığı hızla yükselir; havalandırma şart. Böcek problemi kapalı ortamda daha çok yayılır.

Sebze mi çiçek mi ekmeliyim?

Yeni başlıyorsanız ikisini karıştırmayı öneriyorum ama beklentileri ayırın. Sebze, meyve verecekse ışığa aç bir gruptur: domates ve biber gibi meyve veren türler bol güneş olmadan çiçek dökeriyor, ürün vermiyor. Yaprağını yediğimiz marul, roka, maydanoz ise yarı gölgede rahatça yetişir. Yani balkonunuz gölgeliyse sebze hayalinden vazgeçmenize gerek yok, sadece rafı değiştiriyorsunuz. Evde sebze yetiştirmeye başlarken bu ayrımı akılda tutmak ilk yılın hayal kırıklığını yarıya indirir.

Kaç saksıyla başlamalıyım?

Üç ile beş arası. Bunun nedeni bütçe değil, alışkanlık: on saksıyı ilk hafta severek sularsınız, üçüncü haftada hepsini ihmal edersiniz. Az sayıda saksıyla başlayıp her birinin nasıl davrandığını öğrenmek, balkon bitkileri konusunda en hızlı öğrenme yolu. Hangi türlerin gerçekten dayanıklı olduğunu görmek için yeni başlayanlar için en kolay bitkiler listesine bakabilirsiniz.

Saksı ve toprak seçimi bitkiyi etkiler mi?

Fazlasıyla. Rüzgârlı bir balkonda hafif plastik saksı devrilir; güneşli balkonda küçük hacimli saksıda toprak öğlene kadar kavrulur. Genel kural: balkonda saksıyı ihtiyacınızdan bir beden büyük alın, çünkü toprak hacmi arttıkça nem daha uzun süre korunur. Drenaj delikleri ve saksı malzemesi konusundaki ayrıntılar için saksı seçimi bölümü, harcın içeriği için de bahçe toprağı hazırlığı bölümü size yol gösterir.

İlk ay ne yapmalıyım?

Bir hafta gözlem: Bitkileri almadan önce balkonun güneş haritasını çıkarın.
Üç tür seçin: Biri yeşillik (marul, roka), biri aromatik (fes