Evde Doğal Gübre Yapımı
Mutfakta biriken çay posası, sebze kabukları, yumurta kabuğu... Çöpe attığınız bu malzemelerin çoğu, aslında saksılarınızdaki bitkilerin ihtiyaç duyduğu besinin ta kendisi. Peki doğal gübre nasıl yapılır, hangi malzeme işe yarar, hangisi zarar verir? Aşağıda yeni başlayan birinin aklına gelen soruları sırayla ele alıyoruz.
Bitkim neden gübreye ihtiyaç duyuyor?
Saksı, doğadan kopmuş küçük bir toprak parçasıdır. Doğada yapraklar dökülür, çürür, toprağa karışır ve besin döngüsü kendini yeniler. Saksıda bu döngü yoktur. Her sulamada bir miktar besin suyla birlikte alttan akıp gider, bitki de kalanı kökleriyle çeker. İki üç ay içinde toprak, görünüşte aynı kalsa da besin bakımından tükenir.
Belirtiler genellikle şöyle sıralanır: yaprakların soluk yeşile ya da sarıya dönmesi, yeni sürgünlerin küçük kalması, çiçek veya meyve tutmaması. Ama dikkat: aynı belirtiler yanlış sulamada, yetersiz ışıkta ve kök çürüklüğünde de görülür. Gübre atmadan önce sulama alışkanlığınızı ve bitkinin bulunduğu yerin ışığını gözden geçirmek gerekir. Gübre, kötü bakımın telafisi değildir.
Kimyasal gübre kullanmasam olur mu?
Olur. Hazır sıvı gübreler hızlı etki eder, çünkü besin bitkinin doğrudan alabileceği formdadır. Ancak dozu kaçırmak kolaydır ve fazlası kök yakar. Organik gübreler ise toprağı besler; toprakta yaşayan mikroorganizmalar organik maddeyi parçalar, bitki de bu parçalanma sonucu açığa çıkanı alır. Yavaştır, ama toprağın yapısını da iyileştirir: su tutma kapasitesi artar, toprak sıkışmaz.
Ev bahçeciliği ölçeğinde, yani birkaç saksı ve bir balkonluk alanda, organik yolla ilerlemek hem daha güvenli hem daha ucuzdur.
Evde hangi seçenekler var?
| Yöntem | Malzeme | Hazır olma süresi | Zorluk | En uygun olduğu yer |
|---|---|---|---|---|
| Kompost | Mutfak atıkları + kuru yaprak/karton | 2–5 ay | Orta | Bahçe, geniş balkon |
| Bitki çayı (sıvı gübre) | Ot, ısırgan, kompost, muz kabuğu | 1–3 hafta | Kolay | Saksı bitkileri |
| Solucan gübresi | Atık + kırmızı kaliforniya solucanı | 2–3 ay | Orta | Kapalı alan, mutfak dolabı altı |
| Yumurta kabuğu tozu | Kurutulmuş, öğütülmüş kabuk | Hemen | Çok kolay | Domates, biber |
| Kullanılmış kahve telvesi | Kurutulmuş telve | Hemen | Çok kolay | Toprağa az miktarda karıştırma |
| Yanmış hayvan gübresi | Dinlenmiş çiftlik gübresi | Satın alınır | Kolay | Bahçe toprağı hazırlığı |
En kolay başlangıç hangisi?
Bitki çayı. Bir kova alın, içine yeşil ot, ısırgan, ayıklanmış yabani otlar veya bir avuç olgun kompost koyun, üzerini suyla doldurun. Kapağını gevşek kapatıp gölgede bekletin, günde bir karıştırın. Bir–iki hafta sonra sıvı koyu renk alır. Bu sıvıyı doğrudan kullanmayın; bire on oranında suyla seyreltin (bir ölçek çay, on ölçek su). Ayda iki kez, sulama yerine değil sulamadan sonra nemli toprağa verin.
Koku rahatsız edici olabilir, bu normaldir ama balkonda kapaklı kova kullanmak akıllıca olur. Yapraklara püskürtmeyin, sadece toprağa dökün.
Kompost için bahçeye ihtiyacım var mı?
Hayır, kapaklı bir plastik kutu ve havalandırma delikleri yeterli. İşin özü oran: bir ölçü ıslak-yeşil malzemeye üç ölçü kuru-kahverengi malzeme. Yeşil kısım sebze kabukları, meyve artıkları, çay ve kahve posası, solmuş çiçeklerdir. Kahverengi kısım kuru yaprak, karton parçaları, gazete, talaş, yumurta kolisidir. Kuru malzeme koymazsanız yığın çamurlaşır ve kokar; bu, yeni başlayanların en sık yaptığı hata.
Kompostta olmaması gerekenler: et, kemik, balık, süt ürünleri, yağ, pişmiş yağlı yemek, kedi-köpek dışkısı, hastalıklı bitki artıkları ve tohum bağlamış yabani otlar. Bunlar ya koku ve haşere çeker ya da problemi saksınıza taşır.
Yumurta kabuğu ve kahve telvesi gerçekten işe yarıyor mu?
Kısmen. Yumurta kabuğu kalsiyum kaynağıdır ama sert yapısı yüzünden çok yavaş çözünür; kabuğu iyice kurutup kahve öğütücüsünde toz haline getirmezseniz aylarca aynı parçayı toprakta görürsünüz. Toz halde, dikim sırasında toprağa karıştırmak en verimli kullanımı. Domates ve biberde görülen çiçek dibi çürüklüğüne karşı destek olur, ama tek başına çözüm değildir; düzensiz sulama da bu problemin sebebidir.
Kahve telvesi az miktarda nitrojen ve organik madde sağlar. Fakat kalın bir tabaka halinde toprağın üstüne dökülürse keçeleşir, suyun içeri geçmesini engeller. Doğru kullanımı: kurutup kompost yığınına atmak ya da toprağa ince ince karıştırmak.
Ne zaman ve ne sıklıkla vermeliyim?
- İlkbahar–yaz: Bitki aktif büyürken, sıvı gübre 15 günde bir.
- Sonbahar: Verme sıklığını azaltın.
- Kış: Büyüme yavaşladığı için gübre vermeyin; verilen besin kullanılmaz, toprakta birikir.
- Yeni saksılanmış bitki: İlk 3–4 hafta gübre yok, kök toparlanmalı.
- Hasta veya susuz kalmış bitki: Önce sorunu çözün, gübre stresi artırır.